三人成虎


在把汉语文章译成世界语或在编写汉世辞书过程中遇到汉语中的成语,切不可望文生义。汉语成语是中国文化长期淀积的结果,每一条成语都承载着一定的文化内涵。不了解成语的文化内涵,只从字面来翻译,必然会犯望文生义的错误。对成语“三人成虎”的理解和翻译就是一例。

语文刊物《咬文嚼字》2000年第六期第42页刊登了一篇题为“‘三人成虎’与‘团结’无关”的文章。文中说有人误认为这个成语有“团结就是力量”的含义。它以摘自报刊的一段话为例:“‘三人成虎’一说,可以称作咱们‘早已有之’的关乎团结的说喻了。……‘一根筷子拧得断,一把筷子拧不断’连三岁的孩童也能道破其中掩含的教义:团结就是力量。”

很显然,写这段话的人把这个成语中的“成”就理解为“成为”的意义。其实这里的“成”有“作成”或“造成”的含义。“三人成虎”的实际含义是:如果众多的人都说同样的话,假的也会变成真的。这和西方语言中广为流传的“谎言重复一千遍,就会变成真理”(Mensogo, milfoje ripetite, fariĝas veraĵo.) 有异曲同工之妙。这个成语来源于《战国策》中的一个典故:

战国时代,魏国要跟赵国订立友好盟约,但赵国要求魏王把太子送到赵国去做人质,以免魏国反悔。魏王没有办法,只好派大臣庞葱陪同太子前往。
临行的时候,庞葱对魏王说:“现在假若有个人来报告大王说,市场上跑来一只老虎,您相信吗?”魏王回答说:“我不相信。”庞葱接着说“假若有两个人来报告说,市场上跑来了一只老虎。大王您相信吗?”魏王说:“我心里会有些怀疑,可能又信又不信。”庞葱又问:“假若有三个人来报告说,市场上跑来了一只老虎。大王您相信吗?”魏王说:“大家都这么说,我当然相信啦。”
庞葱于是进一步说:“老虎不会在大白天跑到市场上来,这是大家都知道的。然而只因为有三个人都这么说,大王您就信以为真了。现在我将陪着太子到赵国去,从赵国都城到魏国的都城要比宫里到市场远得多。我想背后议论和中伤我的人一定不止三人,请大王对那些无中生有的言论要仔细考查,万不可轻信。”魏王说:“这个我知道。你尽管放心地去吧。”庞葱便告别魏王,陪同太子到赵国去了。
后来,果然有许多人到魏王面前说庞葱的坏话,魏王开始不相信,渐渐就信以为真,从此便疏远了庞葱。

由此可见这个成语的寓意是:流言蜚语可以惑众,可以乱假成真,可以无中生有。我在《汉语世界语大词典》中是这样翻译这个成语的:

【三人成虎】 [sān rén chéng hǔ] la atesto de tri homoj kreas tigron en bazaro — mensogo, sufiĉe ofte ripetita, povas esti akceptita kiel vero; ripetado faras falsan onidiron kredinda


Sama Diro de Tri Homoj Faras Tigron (三人成虎)

Dum la periodo de Militantaj Regnoj la regno Wei volis alianciĝi kun la regno Zhao, sed la regno Zhao postulis, ke la reĝo de Wei sendu sian kronprincon al la regno Zhao kiel garantiulon, por eviti eventualan rompon de la alianco. Povante fari nenion alian, la reĝo de Wei estis devigita sendi sian kronprincon tien, akompanatan de kortegano Pang Cong.

Antaŭ ol ekiro Pang Cong diris al la reĝo de Wei:
“Se iu venus raporti al vi, ke tigro aperas en la bazaro, ĉu via reĝa moŝto tion kredus?
“Mi ne kredus.” respondis la reĝo.
“Se du homoj venus raporti al vi, ke tigro aperas en bazaro. Ĉu via reĝa moŝto tion kredus?” ree demandis Pang Cong.
“Tiuokaze mi hezitus inter kredo kaj dubo.” ree respondis la reĝo.
“Kaj se tri homoj venus raporti al vi, ke tigro aperas en bazaro. Ĉu via reĝa moŝto tion kredus?” triafoje demandis Pang Cong.
“Se ĉiuj dirus la samon, mi kompreneble tion kredus.” diris la reĝo kategorie.
Pang Cong do plu diris:
“Tigro ne povas aperi en bazaro, kio estas fakto konata al ĉiuj. Kaj tamen, nur ĉar tri homoj dirus la samon, via reĝa moŝto tion kredus. Nun mi estas preta akompani la kronprincon al la regno Zhao, kies ĉefurbo estas multe pli malproksima de nia ĉefurbo, ol la bazaro for de via palaco. Mi supozas, ke dum mia tie-restado certe pli ol tri homoj kalumnios min sen mia scio, kaj tial mi petas vian reĝan moŝton, ke vi tiam bone ekzamenu ĉiujn raportojn kaj onidirojn pri mi, por eviti facilan kredon. La reĝo diris: “Mi scias, kiel mi devos agi. Estu trankvila, kaj bonan vojon!” Pang Cong do adiaŭis la reĝon kaj forveturis al la regno Zhao, akompante la kronprincon.

Poste, kiel antaŭvidite de Pang Cong, multaj klaĉis pri li antaŭ la reĝo de Wei. Komence la reĝo ne kredis la klaĉojn, kaj poste, iom post iom, li inklinis akcepti ilin kiel veraĵojn, kaj pro tio Pang Cong ne plu ĝuis la konfidon de la reĝo de Wei.


Verkita de Wang Chongfang, laŭ La Kronikoj de la Militantaj Regnoj
 


                                                                                                                                                               返回目录